शुक्रवार, ६ फेब्रुवारी, २०२६

CTEET सराव संच 36 कोहलबर्ग

लॉरेन्स कोहलबर्ग – नैतिक विकास सिद्धांत (संक्षिप्त नोट्स) 1️⃣ कोहलबर्ग कोण होते? अमेरिकन मानसशास्त्रज्ञ नैतिक विकास (Moral Development) या विषयावर कार्य पियाजे यांच्या संज्ञानात्मक विकास सिद्धांतावर आधारित सिद्धांत 2️⃣ कोहलबर्गचा सिद्धांत कशाबद्दल आहे? 👉 व्यक्ती योग्य–अयोग्य निर्णय कसा घेते 👉 नैतिक विचारांची पातळी वयासोबत कशी बदलते याचा अभ्यास 3️⃣ नैतिक विकासाचे स्तर व टप्पे A) पूर्व-परंपरागत स्तर (Pre-Conventional Level) (लहान मुले) टप्पा 1 : दंड व आज्ञापालन शिक्षा टाळण्यासाठी योग्य वर्तन टप्पा 2 : स्वार्थप्रधान नैतिकता “मला फायदा होतो तेच बरोबर” B) परंपरागत स्तर (Conventional Level) (मुले / किशोर) टप्पा 3 : चांगले मूल नैतिकता समाज/इतरांची मान्यता हवी टप्पा 4 : कायदा व व्यवस्था नियम, कायदे पाळणे आवश्यक C) उत्तर-परंपरागत स्तर (Post-Conventional Level) (कमी लोक पोहोचतात) टप्पा 5 : सामाजिक करार नियम बदलता येतात, मानवकल्याण महत्त्वाचे टप्पा 6 : सार्वत्रिक नैतिक तत्त्वे अंतःकरण, न्याय, मानवता सर्वोच्च 4️⃣ कोहलबर्गच्या सिद्धांताची वैशिष्ट्ये नैतिक विकास तर्कशक्तीवर आधारित विकास टप्प्याटप्प्याने होतो सर्व व्यक्ती शेवटच्या टप्प्यावर पोहोचत नाहीत 5️⃣ संशोधन पद्धत नैतिक दुविधा (Moral Dilemma) प्रसिद्ध उदाहरण : Heinz Dilemma 6️⃣ शैक्षणिक महत्त्व मूल्यशिक्षणासाठी उपयुक्त चर्चा, वादविवाद, कथांद्वारे नैतिकता विकसित करता येते शिक्षक मार्गदर्शकाची भूमिका बजावतो 7️⃣ मर्यादा (टीके) भावनांचा विचार कमी सांस्कृतिक फरक दुर्लक्षित सर्वांसाठी समान लागू होत नाही 8️⃣ परीक्षेसाठी झटपट मुद्दे ⭐ नैतिक विकास सिद्धांत → कोहलबर्ग स्तर → 3 | टप्पे → 6 आधार → तर्कशक्ती Heinz Dilemma → नैतिक निर्णय CTET Kohlberg Hard MCQ

CTET HARD LEVEL MCQ (Kohlberg – Moral Development)

1) कोहलबर्ग के सिद्धांत का मुख्य आधार क्या है?
2) कोहलबर्ग ने नैतिक विकास को कितने स्तरों में बाँटा?
3) “दंड से बचना ही सही व्यवहार है” – यह किस चरण का उदाहरण है?
4) Heinz Dilemma का प्रयोग किसके लिए किया गया?
5) सामाजिक स्वीकृति हेतु नैतिक निर्णय किस चरण में होता है?
6) कानून व व्यवस्था को सर्वोपरि मानना किस चरण से संबंधित है?
7) सामाजिक अनुबंध (Social Contract) किस चरण की विशेषता है?
8) सार्वभौमिक नैतिक सिद्धांत किस स्तर में आते हैं?
9) कोहलबर्ग के अनुसार नैतिक विकास किस प्रकार होता है?
10) कोहलबर्ग का सिद्धांत किससे प्रभावित है?
11) बच्चा कहता है: “चोरी गलत है क्योंकि सजा मिलेगी।” यह किस स्तर का उदाहरण है?
12) नियम इसलिए मानना कि समाज चलता रहे – यह किस चरण का संकेत है?
13) मानव जीवन को कानून से ऊपर रखना – यह किस चरण का उदाहरण है?
14) सभी व्यक्ति अंतिम चरण तक क्यों नहीं पहुँचते?
15) नैतिक निर्णय का सर्वोच्च आधार क्या है?
16) कक्षा में नैतिक विकास बढ़ाने का सर्वोत्तम उपाय?
17) कोहलबर्ग सिद्धांत की प्रमुख सीमा?
18) कोहलबर्ग का सिद्धांत किस आयु पर लागू?
19) निम्न में से कौन कोहलबर्ग से संबंधित नहीं है?
20) CTET में कोहलबर्ग सिद्धांत का मुख्य उपयोग?

1 टिप्पणी:

मानस शास्त्र

 बालमानस शास्त्र व विकास या वर आधारित प्रश्न सोडवा त्या साठी खालील  लिंक वर कीलक करा  https://wayground.com/embed/quiz/6a0e923ba0b32abf15e13...