TET सराव संच 02

मराठी व्याकरण: महा-सराव चाचणी (स्पष्टीकरणासह)

भाऊसाहेब सर एज्युकेशनल प्लॅटफॉर्म

---

1. 'पुनर्जन्म' या शब्दाचा योग्य संधी विग्रह कोणता?

• A) पुनर + जन्म
• B) पुनः + जन्म
• C) पुन: + र्जन्म
• D) पुनर् + जन्म

अचूक उत्तर: B) पुनः + जन्म
स्पष्टीकरण: हा विसर्ग संधीचा प्रकार आहे. विसर्गाच्या मागे 'अ' आणि पुढे मृदू व्यंजन आल्यास विसर्गाचा 'र' होतो.

2. 'वाग्विहार' या शब्दाचा संधी प्रकार ओळखा.

• A) व्यंजन संधी
• B) स्वर संधी
• C) विसर्ग संधी
• D) यांपैकी नाही

अचूक उत्तर: A) व्यंजन संधी
स्पष्टीकरण: वाक् + विहार = वाग्विहार. पहिल्या पाच वर्गातील कठोर व्यंजनापुढे अनुनासिक सोडून कोणताही वर्ण आल्यास त्या जागी त्याच वर्गातील तिसरे व्यंजन येते (तृतीय व्यंजन संधी).

3. खालीलपैकी 'पररूप' संधीचे उदाहरण कोणते?

• A) खिडकीत
• B) घामओवळे
• C) उमेश
• D) सांगेन

अचूक उत्तर: B) घामओवळे
स्पष्टीकरण: घाम + ओवळे यामध्ये पहिला स्वर (अ) लोप पावून दुसरा स्वर (ओ) कायम राहतो, म्हणून ही पररूप संधी आहे.

4. 'श, ष, स' या वर्णांना काय म्हणतात?

• A) स्वर
• B) अर्धस्वर
• C) ऊष्मे
• D) महाप्राण

अचूक उत्तर: C) ऊष्मे
स्पष्टीकरण: यांचा उच्चार करताना घर्षणामुळे उष्णता निर्माण होते, म्हणून यांना ऊष्मे किंवा 'घर्षक' म्हणतात.

5. 'द्विगु' समास हा कोणत्या समासाचा उपप्रकार आहे?

• A) अव्ययीभाव
• B) तत्पुरुष
• C) द्वंद्व
• D) बहुव्रीहि

अचूक उत्तर: B) तत्पुरुष
स्पष्टीकरण: द्विगु समास हा कर्मधारय समासाचा एक प्रकार आहे आणि कर्मधारय हा तत्पुरुष समासाचा उपप्रकार आहे.

6. 'विद्वान' या शब्दाचे स्त्रीलिंगी रूप ओळखा.

• A) विद्वानी
• B) विदुषी
• C) विद्वत्ता
• D) विदुषा

अचूक उत्तर: B) विदुषी
स्पष्टीकरण: काही पुल्लिंगी शब्दांची स्त्रीलिंगी रूपे वेगळी होतात, त्यापैकी 'विद्वान' चे स्त्रीलिंगी रूप 'विदुषी' असे होते.

7. 'पाणी' या शब्दाचे अनेकवचन काय होईल?

• A) पाण्याचा
• B) पाणी
• C) पाणे
• D) पाण्ये

अचूक उत्तर: B) पाणी
स्पष्टीकरण: 'पाणी' हे एकवचन आणि अनेकवचन दोन्हीमध्ये सारखेच राहते (अविकारी).

8. 'त्याने आता घरी जावे' या वाक्याचा प्रयोग ओळखा.

• A) कर्तरी
• B) कर्मणी
• C) भावे
• D) मिश्र

अचूक उत्तर: C) भावे
स्पष्टीकरण: जेव्हा कर्त्याला किंवा कर्माला प्रत्यय असतो आणि क्रियापद तृतीय पुरुषी नपुंसकलिंगी एकवचनी असते, तेव्हा 'भावे' प्रयोग होतो.

9. 'अपेक्षाभंग' हा शब्द कोणत्या समासाचे उदाहरण आहे?

• A) षष्ठी तत्पुरुष
• B) पंचमी तत्पुरुष
• C) तृतीया तत्पुरुष
• D) द्वितीया तत्पुरुष

अचूक उत्तर: A) षष्ठी तत्पुरुष
स्पष्टीकरण: 'अपेक्षेचा भंग' असा याचा विग्रह होतो. 'चा' हा षष्ठी विभक्तीचा प्रत्यय आहे.

10. 'अळवावरचे थेंब' या वाक्प्रचाराचा अर्थ सांगा.

• A) खूप श्रीमंती
• B) अत्यंत दुर्मिळ
• C) अल्पकाळ टिकणारे
• D) अत्यंत सुंदर

अचूक उत्तर: C) अल्पकाळ टिकणारे
स्पष्टीकरण: अळवाच्या पानावर पाणी जास्त वेळ टिकत नाही, त्यावरून 'अल्पकाळ टिकणारी गोष्ट' असा अर्थ होतो.

11. 'आम्ही' हे कोणत्या प्रकारचे सर्वनाम आहे?

• A) पुरुषवाचक
• B) दर्शक
• C) संबंधी
• D) प्रश्नार्थक

अचूक उत्तर: A) पुरुषवाचक
स्पष्टीकरण: 'आम्ही' हे प्रथम पुरुषवाचक अनेकवचनी सर्वनाम आहे.

12. 'उंबरठ्यावर' या शब्दाची विभक्ती ओळखा.

• A) तृतीया
• B) पंचमी
• C) सप्तमी
• D) षष्ठी

अचूक उत्तर: C) सप्तमी
स्पष्टीकरण: 'त, ई, आ' हे सप्तमीचे प्रत्यय आहेत. 'वर' हा शब्दयोगी अव्यय सप्तमीचे कार्य करतो (अधिकरण).

13. 'पांढरे स्वच्छ दात मुखास शोभा देतात' या वाक्यातील विशेषण ओळखा.

• A) दात
• B) पांढरे स्वच्छ
• C) शोभा
• D) मुखास

अचूक उत्तर: B) पांढरे स्वच्छ
स्पष्टीकरण: 'दात' या नामाबद्दल अधिक माहिती देणारे शब्द 'पांढरे स्वच्छ' हे विशेषण आहेत.

14. 'अति शहाणा त्याचा बैल रिकामा' या म्हणीचा अर्थ काय?

• A) शहाणा माणूस श्रीमंत होतो
• B) जास्त शहाणपण नुकसान करते
• C) बैल आजारी असणे
• D) कामचुकारपणा करणे

अचूक उत्तर: B) जास्त शहाणपण नुकसान करते
स्पष्टीकरण: जो मनुष्य स्वतःला जास्त शहाणा समजतो, त्याचे काम पूर्ण होत नाही किंवा नुकसान होते.

15. 'गजानन' या शब्दाचा समास ओळखा.

• A) तत्पुरुष
• B) द्वंद्व
• C) बहुव्रीहि
• D) अव्ययीभाव

अचूक उत्तर: C) बहुव्रीहि
स्पष्टीकरण: 'गजाचे आनन (मुख) आहे ज्याला असा तो' (गणपती). दोन्ही पदे प्रधान नसून तिसऱ्याच पदाचा बोध होतो.

16. 'अनुज' या शब्दाचा विरुद्धार्थी शब्द सांगा.

• A) अग्रज
• B) मनोज
• C) मागाहून
• D) लहान

अचूक उत्तर: A) अग्रज
स्पष्टीकरण: 'अनुज' म्हणजे मागाहून जन्मलेला (लहान भाऊ) आणि 'अग्रज' म्हणजे आधी जन्मलेला (मोठा भाऊ).

17. 'जनी नामदेव पायरीशी झाला' या वाक्यातील अधोरेखित शब्दाची विभक्ती कोणती?

• A) प्रथमा
• B) द्वितीया
• C) सप्तमी
• D) षष्ठी

अचूक उत्तर: C) सप्तमी
स्पष्टीकरण: 'पायरी-शी' यामध्ये 'ई' चा उच्चार होतो. 'त, ई, आ' हे सप्तमीचे प्रत्यय आहेत. 'शी' हा प्रत्यय काही ठिकाणी सप्तमीचे कार्य करतो.

18. 'तोंड वाजवणे' या वाक्प्रचाराचा अर्थ काय?

• A) गाणे गाणे
• B) खूप बडबड करणे
• C) भांडण करणे
• D) गप्प बसणे

अचूक उत्तर: B) खूप बडबड करणे
स्पष्टीकरण: विनाकारण किंवा जास्त बोलत राहणे याला 'तोंड वाजवणे' असे म्हणतात.

19. 'अमृताहुनी गोड नाम तुझे देवा' यातील अलंकार ओळखा.

• A) व्यतिरेक
• B) उपमा
• C) उत्प्रेक्षा
• D) अनुप्रास

अचूक उत्तर: A) व्यतिरेक
स्पष्टीकरण: जेव्हा उपमेय हे उपमानापेक्षा अधिक गुणवान किंवा श्रेष्ठ दाखवले जाते, तेव्हा 'व्यतिरेक' अलंकार होतो.

20. 'मुलगा' या शब्दाचा तद्भव शब्द ओळखा.

• A) पुत्र
• B) सुत
• C) लेक
• D) बालक

अचूक उत्तर: C) लेक
स्पष्टीकरण: 'पुत्र' हा तत्सम शब्द आहे, तर त्यापासून बदल होऊन आलेला 'लेक' हा तद्भव शब्द मानला जातो.

21. 'आईने मुलीला शाळेत पाठविले' या वाक्यातील प्रयोग कोणता?

• A) कर्तरी
• B) कर्मणी
• C) भावे
• D) कर्मकर्तरी

अचूक उत्तर: C) भावे
स्पष्टीकरण: कर्ता (आईने) आणि कर्म (मुलीला) या दोघांनाही प्रत्यय आहे, म्हणून हा 'सकर्मक भावे' प्रयोग आहे.

22. 'दिगंबर' या शब्दाचा योग्य संधी विग्रह सांगा.

• A) दिग + अंबर
• B) दिक् + अंबर
• C) दिगा + अंबर
• D) दि + अंबर

अचूक उत्तर: B) दिक् + अंबर
स्पष्टीकरण: हा तृतीय व्यंजन संधीचा प्रकार आहे. 'क्' च्या जागी त्याच वर्गातील तिसरे व्यंजन 'ग्' येते.

23. खालीलपैकी कोणता शब्द नपुंसकलिंगी आहे?

• A) नळ
• B) नदी
• C) शरीर
• D) डोंगर

अचूक उत्तर: C) शरीर
स्पष्टीकरण: 'ते शरीर' (नपुंसकलिंगी). तो नळ (पु.), ती नदी (स्त्री.), तो डोंगर (पु.).

24. 'पोर' हा शब्द कोणत्या लिंगात येतो?

• A) पुल्लिंगी
• B) स्त्रीलिंगी
• C) नपुंसकलिंगी
• D) तिन्ही लिंगी

अचूक उत्तर: D) तिन्ही लिंगी
स्पष्टीकरण: मराठी व्याकरणात 'पोर' हा शब्द तो पोर, ती पोर आणि ते पोर अशा तिन्ही लिंगांत वापरला जातो.

25. 'तो घरी पोहोचण्यापूर्वी सांजवले' यातील क्रियापदाचा प्रकार ओळखा.

• A) शक्य
• B) प्रयोजक
• C) भावकर्तुक
• D) अनियमित

अचूक उत्तर: C) भावकर्तुक
स्पष्टीकरण: जेव्हा क्रियापदातील भावच त्याचा कर्ता असतो (उदा. सांजवले, गडगडते, उजाडले), तेव्हा त्याला 'भावकर्तुक' क्रियापद म्हणतात.