समानार्थी शब्द सराव चाचणी वर्ग ३ ते ७ साठी 235

📊 वर्ग 4 थी शिष्यवृत्ती : समानार्थी शब्द (मध्यम ते कठीण) 📊

भाऊसाहेब सर एज्युकेशनल प्लॅटफॉर्म

तुमचे गुण: 0 / 20

1. 'मर्कट' या शब्दाचा योग्य समानार्थी शब्द कोणता? 1) मांजर 2) शाखामृग (माकड) 3) कोल्हा 4) सिंह

स्पष्टीकरण: 'मर्कट' म्हणजे माकड, त्यास 'शाखामृग' किंवा 'कपी' असेही म्हणतात.

2. 'अनिल' या शब्दाचा अचूक अर्थ कोणता? 1) अग्नी 2) वारा 3) पाणी 4) ढग

स्पष्टीकरण: 'अनिल' म्हणजे वारा (समीर, मरुत, वात). ('अनल' म्हणजे अग्नी होतो, दोन्हीतील फरक लक्षात ठेवावा).

3. 'पयोधर' या शब्दाचा खालीलपैकी समानार्थी शब्द कोणता? 1) ढग 2) समुद्र 3) पर्वत 4) नदी

स्पष्टीकरण: 'पयोधर' म्हणजे ढग (मेघ, घन, जलद, अब्र).

4. खालीलपैकी 'समुद्र' या शब्दाचा समानार्थी नसलेला शब्द ओळखा. 1) अर्णव 2) रत्नाकर 3) सरिता 4) पयोधी

स्पष्टीकरण: 'सरिता' म्हणजे नदी. अर्णव, रत्नाकर आणि पयोधी हे समुद्राचे समानार्थी शब्द आहेत.

5. 'शार्दूल' या शब्दाचा योग्य समानार्थी शब्द निवडा. 1) हत्ती 2) घोडा 3) वाघ 4) हरिण

स्पष्टीकरण: 'शार्दूल' म्हणजे वाघ (व्याघ्र).

6. 'विपिन' या शब्दाचा योग्य अर्थ कोणता? 1) घर 2) अरण्य (जंगल) 3) आकाश 4) बाग

स्पष्टीकरण: 'विपिन' म्हणजे जंगल (रान, अरण्य, कानन, वन).

7. 'द्विज' या शब्दाचे दोन अर्थ कोणते होतात? 1) पक्षी व दात 2) चंद्र व सूर्य 3) डोळा व कान 4) झाड व पाने

स्पष्टीकरण: 'द्विज' म्हणजे दोनदा जन्म घेणारा. पक्षी (अंड्यातून व बाहेर) आणि दात (दुधाचे दात व कायमचे दात) या दोघांना द्विज म्हणतात.

8. 'अश्व' या शब्दाचा समानार्थी शब्द कोणता? 1) गज 2) हय (वारू) 3) कुरंग 4) भुजंग

स्पष्टीकरण: 'अश्व' म्हणजे घोडा (हय, वारू, तोरंग, वाजी). (गज = हत्ती, कुरंग = हरिण, भुजंग = साप).

9. 'सुधाकर' या शब्दाचा अचूक समानार्थी शब्द ओळखा. 1) सूर्य 2) चंद्र 3) समुद्र 4) अमृत

स्पष्टीकरण: 'सुधाकर' म्हणजे चंद्र (शशी, इंदू, सोम, हिमांशू).

10. खालीलपैकी 'सोन्या'चा समानार्थी शब्द कोणता? 1) कांचन / हेम 2) पाषाण 3) रजत 4) लोह

स्पष्टीकरण: सोने = सुवर्ण, कांचन, हेम, कनक. (रजत म्हणजे चांदी, पाषाण म्हणजे दगड).

11. 'वल्लरी' या शब्दाचा योग्य समानार्थी शब्द कोणता? 1) फळ 2) वृक्ष 3) वेल (लता) 4) पान

स्पष्टीकरण: 'वल्लरी' म्हणजे वेल किंवा लता.

12. खालील गटातील विसंगत शब्द ओळखा: शैल, अचल, नग, सरिता 1) शैल 2) अचल 3) नग 4) सरिता

स्पष्टीकरण: शैल, अचल आणि नग हे 'पर्वत' या शब्दाचे समानार्थी शब्द आहेत; तर 'सरिता' म्हणजे नदी.

13. 'सहोदर' या शब्दाचा अचूक अर्थ कोणता? 1) शेजारी 2) सख्खा भाऊ 3) मित्र 4) चुलत भाऊ

स्पष्टीकरण: एकाच आईच्या पोटी जन्मलेला म्हणजेच 'सहोदर' (सख्खा भाऊ/बंधू).

14. 'अही' या शब्दाचा योग्य समानार्थी शब्द कोणता? 1) पक्षी 2) सर्प (साप) 3) सिंह 4) विंचू

स्पष्टीकरण: 'अही' म्हणजे सर्प (साप, भुजंग, व्याल, पन्नग).

15. 'सदन' या शब्दाचा समानार्थी शब्द खालीलपैकी कोणता? 1) वसन 2) निकेतन (घर) 3) कानन 4) नयन

स्पष्टीकरण: 'सदन' म्हणजे घर (निकेतन, गृह, आलय, निवास). (वसन = वस्त्र, कानन = जंगल, नयन = डोळा).

16. 'विहंग' या शब्दाचा अचूक समानार्थी शब्द ओळखा. 1) पाखरू (खग) 2) पतंग 3) विमान 4) वारा

स्पष्टीकरण: 'विहंग' म्हणजे आकाशात उडणारा पक्षी (खग, पाखरू, द्विज, अंडज).

17. 'चपला' या शब्दाचा योग्य समानार्थी शब्द कोणता? 1) चप्पल 2) वीज (सौदामिनी) 3) चंचल मुलगी 4) चाळणी

स्पष्टीकरण: 'चपला' म्हणजे आकाशातील वीज (विद्युत, सौदामिनी, तडित).

18. 'तात' या शब्दाचा योग्य अर्थ ओळखा. 1) काका 2) मामा 3) पिता (वडील) 4) आजोबा

स्पष्टीकरण: 'तात' म्हणजे वडील (पिता, जनक, जन्मदाता).

19. 'कमळ' या शब्दाचे एकापेक्षा जास्त समानार्थी शब्द असलेला अचूक गट कोणता? 1) राजीव, सरोज, पंकज 2) सुमन, कुसुम, पावक 3) अंबर, गगन, व्योम 4) जलद, नीरद, पयोधर

स्पष्टीकरण: राजीव, सरोज आणि पंकज हे तिन्ही शब्द कमळाचे समानार्थी शब्द आहेत.

20. 'वसुंधरा' या शब्दाचा योग्य समानार्थी शब्द कोणता? 1) आकाश 2) पृथ्वी (भूमी) 3) संपत्ती 4) रात्र

स्पष्टीकरण: 'वसुंधरा' म्हणजे पृथ्वी (धरणी, अवनी, भूमी, धरित्री).

परीक्षेचा निकाल

नाम सर्वनाम व्याकरण

📊 वर्ग 4 थी शिष्यवृत्ती परीक्षा : नाम व सर्वनाम 📊

भाऊसाहेब सर एज्युकेशनल प्लॅटफॉर्म

तुमचे गुण: 0 / 20

1. 'सह्याद्री हा महाराष्ट्रातील प्रमुख पर्वत आहे.' या वाक्यातील 'विशेषनाम' कोणते? 1) पर्वत 2) सह्याद्री 3) प्रमुख 4) महाराष्ट्र

स्पष्टीकरण: एका विशिष्ट पर्वताचा उल्लेख 'सह्याद्री' या नावाने केला आहे, म्हणून सह्याद्री हे विशेषनाम आहे ('पर्वत' हे सामान्यनाम आहे).

2. खालीलपैकी 'भाववाचक नाम' असलेला पर्याय ओळखा. 1) सुंदर 2) नदी 3) सौंदर्य 4) मुलगा

स्पष्टीकरण: 'सौंदर्य' हा गुण किंवा भाव दर्शवणारा शब्द असल्याने ते भाववाचक नाम आहे ('सुंदर' हे विशेषण आहे).

3. 'राजू म्हणाला, "मी आज शाळेत येणार नाही."' या वाक्यातील सर्वनाम कोणते? 1) राजू 2) मी 3) शाळा 4) नाही

स्पष्टीकरण: राजू या नामाऐवजी 'मी' हे प्रथमपुरुषी सर्वनाम वापरले आहे.

4. खालील वाक्यात एकूण किती नामे आली आहेत? "समीरने बागेतून लाल गुलाब आणले." 1) 2 2) 3 3) 4 4) 1

स्पष्टीकरण: 'समीर', 'बाग' आणि 'गुलाब' अशी 3 नामे वाक्यात आली आहेत ('लाल' हे विशेषण आहे).

5. 'ज्याने अभ्यास केला, तो परीक्षेत पास झाला.' या वाक्यातील 'ज्याने - तो' ही कोणत्या प्रकारची सर्वनामे आहेत? 1) दर्शक सर्वनामे 2) संबंधी सर्वनामे 3) प्रश्नार्थक सर्वनामे 4) आत्मवाचक सर्वनामे

स्पष्टीकरण: वाक्यात पुढे येणाऱ्या दर्शक सर्वनामाशी संबंध दाखवणाऱ्या सर्वनामाला संबंधी सर्वनाम (जो-तो, ज्याने-त्याने) म्हणतात.

6. गटात न बसणारा शब्द ओळखा. 1) हिमालय 2) गोदावरी 3) पर्वत 4) मुंबई

स्पष्टीकरण: हिमालय, गोदावरी व मुंबई ही विशेषनामे आहेत; तर 'पर्वत' हे सामान्यनाम आहे.

7. 'हा माझा धाकटा भाऊ आहे.' या वाक्यातील 'हा' हे कोणत्या प्रकारचे सर्वनाम आहे? 1) दर्शक सर्वनाम 2) अनिश्चित सर्वनाम 3) संबंधी सर्वनाम 4) आत्मवाचक सर्वनाम

स्पष्टीकरण: जवळची किंवा दूरची वस्तू दाखवण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या सर्वनामाला 'दर्शक सर्वनाम' म्हणतात (हा, ही, हे, तो, ती, ते).

8. खालीलपैकी 'सामान्यनाम' असलेला पर्याय कोणता? 1) भारत 2) गंगा 3) देश 4) सचिन

स्पष्टीकरण: 'देश' हे एकाच जातीच्या सर्व घटकांना लागू पडणारे सामान्यनाम आहे. भारत, गंगा, सचिन ही विशेषनामे आहेत.

9. 'दरवाजावर कोण आले आहे?' या वाक्यातील 'कोण' हे कोणत्या प्रकारचे सर्वनाम आहे? 1) दर्शक सर्वनाम 2) प्रश्नार्थक सर्वनाम 3) पुरुषवाचक सर्वनाम 4) आत्मवाचक सर्वनाम

स्पष्टीकरण: वाक्यात प्रश्न विचारण्यासाठी वापरल्या गेलेल्या सर्वनामाला 'प्रश्नार्थक सर्वनाम' म्हणतात.

10. 'गोड' या शब्दापासून तयार होणारे भाववाचक नाम कोणते? 1) गोडसर 2) गोडी / गोडवा 3) गोडाई 4) गोडपणास

स्पष्टीकरण: 'गोड' या विशेषणापासून 'गोडी' किंवा 'गोडवा' हे भाववाचक नाम बनते.

11. 'त्याच्या बोलण्यात खूप ........... होती.' - रिकाम्या जागी योग्य भाववाचक नाम निवडा. 1) नम्र 2) नम्रता 3) नम्रपणे 4) शांत

स्पष्टीकरण: वाक्यात भाव दर्शवण्यासाठी 'नम्रता' हे भाववाचक नाम योग्य ठरते.

12. 'मी स्वतः त्याला पत्र लिहिले.' या वाक्यातील 'स्वतः' हे कोणते सर्वनाम आहे? 1) आत्मवाचक सर्वनाम 2) दर्शक सर्वनाम 3) संबंधी सर्वनाम 4) अनिश्चित सर्वनाम

स्पष्टीकरण: जेव्हा 'आपण' किंवा 'स्वतः' हे शब्द स्वतः या अर्थी वापरले जातात, तेव्हा ते 'आत्मवाचक सर्वनाम' असतात.

13. खालीलपैकी कोणता शब्द 'सर्वनाम' नाही? 1) आम्ही 2) तू 3) हुशार 4) त्यांनी

स्पष्टीकरण: 'हुशार' हे विशेषण आहे, सर्वनाम नाही. बाकी तिन्ही सर्वनामे आहेत.

14. खालीलपैकी कोणत्या पर्यायात सर्व 'विशेषनामे' आहेत? 1) मुलगा, नदी, शहर 2) भारत, यमुना, कोल्हापूर 3) पुस्तक, फळा, वही 4) झाड, पान, फूल

स्पष्टीकरण: भारत (देशाचे नाव), यमुना (नदीचे नाव) व कोल्हापूर (शहराचे नाव) ही तिन्ही विशेषनामे आहेत.

15. 'कोणीतरी दरवाजा वाजवत आहे.' या वाक्यातील 'कोणीतरी' हे कोणते सर्वनाम आहे? 1) दर्शक सर्वनाम 2) संबंधी सर्वनाम 3) अनिश्चित (सामान्य) सर्वनाम 4) प्रश्नार्थक सर्वनाम

स्पष्टीकरण: सर्वनाम नक्की कोणत्या नामासाठी आले आहे हे निश्चित सांगता येत नाही, म्हणून त्याला 'अनिश्चित सर्वनाम' म्हणतात.

16. 'शौर्य, धैर्य, कीर्ती' हे शब्द नामाच्या कोणत्या प्रकारात मोडतात? 1) सामान्यनाम 2) विशेषनाम 3) भाववाचक नाम 4) धातूसाधित नाम

स्पष्टीकरण: शौर्य, धैर्य, कीर्ती हे गुण, धर्म किंवा भाव दर्शवत असल्यामुळे ते भाववाचक नामे आहेत.

17. 'तू उद्या माझ्या घरी ये.' या वाक्यातील 'तू' हे कोणत्या प्रकारचे सर्वनाम आहे? 1) प्रथमपुरुषवाचक 2) द्वितीयपुरुषवाचक 3) तृतीयपुरुषवाचक 4) दर्शक

स्पष्टीकरण: ज्याच्याशी आपण बोलतो त्याचा उल्लेख करताना वापरले जाणारे सर्वनाम (तू, तुम्ही) 'द्वितीयपुरुषवाचक सर्वनाम' असते.

18. 'मराठी भाषेत मूळ सर्वनामे किती आहेत?' 1) 5 2) 7 3) 9 4) 12

स्पष्टीकरण: मराठी भाषेत एकूण 9 मूळ सर्वनामे आहेत: मी, तू, तो, हा, जो, कोण, काय, आपण, स्वतः.

19. 'श्रीमंतांना कसलाच गर्व नसतो.' या वाक्यातील 'श्रीमंतांना' हा शब्द व्याकरणाच्या दृष्टीने काय म्हणून आला आहे? 1) विशेषण 2) विशेषणसाधित नाम 3) भाववाचक नाम 4) सर्वनाम

स्पष्टीकरण: 'श्रीमंत' हे मुळात विशेषण आहे, परंतु येथे त्याचा वापर नामासारखा (श्रीमंत लोकांना) केला असल्याने ते 'विशेषणसाधित नाम' ठरते.

20. खालील वाक्यातील सर्वनाम ओळखा: "आईने सर्वांना खाऊ दिला आणि तिने स्वतःसाठी काहीही ठेवले नाही." 1) आईने 2) खाऊ 3) तिने 4) ठेवले

स्पष्टीकरण: 'आई' या नामाऐवजी दुसऱ्या उपवाक्यात 'तिने' हे तृतीयपुरुषवाचक सर्वनाम वापरले आहे.

परीक्षेचा निकाल

वर्ग ३ ते ७ सर्व स्पर्धा परीक्षा 220

वाक्प्रचार व अर्थ - सराव प्रश्नमंजुषा

1. 'अब्रू वेशीवर टांगणे' या वाक्प्रचाराचा योग्य अर्थ कोणता?

• वेशीवर कपडे सुकवणे
• चारचौघांत जाहीरपणे नाचक्की करणे
• मान-सन्मान वाढवणे
• खूप गर्व चढणे

स्पष्टीकरण: 'अब्रू वेशीवर टांगणे' म्हणजे एखाद्याची लोकांसमोर जाहीर बदनामी किंवा नाचक्की करणे.

2. 'इतिश्री होणे' या वाक्प्रचाराचा अचूक अर्थ निवडा:

• शेवट होणे
• सुरुवात होणे
• पूजा संपन्न करणे
• खूप आनंद होणे

स्पष्टीकरण: 'श्रीगणेशा करणे' म्हणजे सुरुवात करणे, तर 'इतिश्री होणे' म्हणजे एखाद्या कार्याची अखेर किंवा शेवट होणे.

3. 'उखळ पांढरे होणे' या वाक्प्रचाराचा योग्य अर्थ काय आहे?

• भांडण मिटणे
• खूप नुकसान होणे
• पुष्कळ द्रव्य किंवा संपत्ती मिळणे
• घरात चोरी होणे

स्पष्टीकरण: 'उखळ पांढरे होणे' म्हणजे भरपूर संपत्ती मिळणे किंवा मोठा आर्थिक फायदा होणे.

4. 'काथ्याकूट करणे' या वाक्प्रचाराचा योग्य पर्याय कोणता?

• काथा बारीक कुटणे
• शारीरिक व्यायाम करणे
• व्यर्थ किंवा निष्फळ चर्चा करणे
• गुप्त मसलत करणे

स्पष्टीकरण: कोणताही निष्कर्ष न निघता निष्फळ, निरर्थक वाद किंवा चर्चा करत राहणे याला 'काथ्याकूट करणे' म्हणतात.

5. 'खडे चारणे' या वाक्प्रचाराचा अचूक अर्थ ओळखा:

• पराभूत करणे
• उपाशी ठेवणे
• खडे गोळा करणे
• अपमान सहन करणे

स्पष्टीकरण: 'खडे चारणे' म्हणजे समोरच्या व्यक्तीला किंवा शत्रूला पूर्णपणे पराभूत करणे (धुळ चारणे).

6. 'चव्हाट्यावर आणणे' या वाक्प्रचाराचा योग्य अर्थ काय?

• रस्त्यावर एकत्र जमणे
• गुप्त गोष्ट सर्वांसमोर उघड करणे
• घराबाहेर हाकलून देणे
• चार रस्त्यांवर चौकशी करणे

स्पष्टीकरण: 'चव्हाट्यावर आणणे' म्हणजे एखादी गुप्त किंवा खाजगी गोष्ट जाहीरपणे सर्वांच्या निदर्शनास आणून देणे.

7. 'जीव टांगणीला लागणे' या वाक्प्रचाराचा योग्य अर्थ कोणता?

• खूप आनंदात असणे
• चिंता किंवा काळजीत पडणे
• मरण ओढवणे
• खूप भूक लागणे

स्पष्टीकरण: काय घडेल या भीतीने मन अत्यंत अस्वस्थ व चिंताग्रस्त होणे म्हणजे 'जीव टांगणीला लागणे'.

8. 'डोळ्यांत तेल घालून पाहणे' या वाक्प्रचाराचा अचूक अर्थ निवडा:

• डोळ्यांचा आजार होणे
• अतिशय सावधगिरी व बारकाईने लक्ष ठेवणे
• डोळे चोळणे
• रागारागाने पाहणे

स्पष्टीकरण: 'डोळ्यांत तेल घालून पाहणे' म्हणजे अत्यंत सावध राहून डोळ्यात प्राण आणून किंवा बारकाईने पहारा ठेवणे.

9. 'नक्षा उतरवणे' या वाक्प्रचाराचा योग्य अर्थ कोणता?

• नकाशा चुकीचा काढणे
• गर्व किंवा ताठा नाहीसा करणे
• नक्षीकाम खराब करणे
• चित्र काढणे

स्पष्टीकरण: 'नक्षा उतरवणे' म्हणजे एखाद्याची घमेंड, ताठा किंवा गर्व मोडून काढणे.

10. 'पायमल्ली करणे' या वाक्प्रचाराचा अचूक अर्थ काय?

• पायाने चालणे
• अनादर किंवा अवहेलना करणे
• पायात अडथळा आणणे
• चरणस्पर्श करणे

स्पष्टीकरण: 'पायमल्ली करणे' म्हणजे नियम, कायदे किंवा मूल्यांचे उल्लंघन करून त्यांचा अनादर करणे (तुडवणे).

11. 'बोट दाखवणे' या वाक्प्रचाराचा सुसंगत अर्थ निवडा:

• दिशा दाखवणे
• दोष दाखवणे किंवा आरोप करणे
• हात मिळवणे
• मदत करणे

स्पष्टीकरण: एखाद्याकडे 'बोट दाखवणे' म्हणजे त्याच्यावर चूक, दोष किंवा आक्षेप नोंदवणे.

12. 'मुक्ताफळे उधळणे' या वाक्प्रचाराचा उपरोधिक अर्थ कोणता?

• मोत्यांची उधळण करणे
• फळे वाटणे
• वेडेवाकडे किंवा अपमानास्पद बोलणे
• सुंदर विचार मांडणे

स्पष्टीकरण: उपहासात्मक अर्थाने 'मुक्ताफळे उधळणे' म्हणजे तोंडातून वाईट, वाट्टेल ते किंवा अपमानास्पद अपशब्द काढणे.

13. 'राख रांगोळी होणे' या वाक्प्रचाराचा अर्थ कोणता?

• रांगोळी सुंदर सजणे
• घराची स्वच्छता होणे
• पूर्णपणे सर्वनाश किंवा नाश होणे
• खूप खर्च होणे

स्पष्टीकरण: 'राख रांगोळी होणे' म्हणजे सर्वकाही जळून किंवा उद्ध्वस्त होऊन पूर्ण विनाश होणे.

14. 'वाटाण्याच्या अक्षता लावणे' या वाक्प्रचाराचा अर्थ सांगा:

• स्पष्ट नकार देणे
• लग्न जमवणे
• आदरतिथ्य करणे
• निमंत्रण देणे

स्पष्टीकरण: विनंती धुडकावून स्पष्ट शब्दांत नाही म्हणणे म्हणजे 'वाटाण्याच्या अक्षता लावणे'.

15. 'शह देणे' या वाक्प्रचाराचा योग्य अर्थ ओळखा:

• शहरात राहायला जाणे
• प्रतिस्पर्ध्यावर कुरघोडी करणे किंवा मात करणे
• मदत करणे
• माफी मागणे

स्पष्टीकरण: बुद्धिबळातील संदर्भावरून आलेल्या या वाक्प्रचाराचा अर्थ प्रतिस्पर्ध्यावर कुरघोडी करणे किंवा अडचणीत आणणे असा होतो.

16. 'सोन्याचे दिवस येणे' याचा योग्य अर्थ कोणता?

• सोन्याचे भाव वाढणे
• अतिशय चांगले व भाग्याचे दिवस येणे
• उन्हाळ्याचे दिवस सुरू होणे
• भरपूर सोने खरेदी करणे

स्पष्टीकरण: 'सोन्याचे दिवस येणे' म्हणजे अतिशय समृद्धी, भरभराट आणि आनंदाचा काळ सुरू होणे.

17. 'हंबरडा फोडणे' या वाक्प्रचाराचा अचूक अर्थ निवडा:

• मोठ्याने ओरडून रडणे
• गाईचे ओरडणे
• खूप हसणे
• भांडण सुरू करणे

स्पष्टीकरण: तीव्र दुःखाने मोकळेपणाने आणि आक्रोशाने मोठ्याने रडणे म्हणजे 'हंबरडा फोडणे'.

18. 'कपाळाला हात लावणे' या वाक्प्रचाराचा अर्थ काय आहे?

• नमस्कार करणे
• कपाळ दुखणे
• निराश किंवा हताश होणे
• खूप विचार करणे

स्पष्टीकरण: नशिबाला दोष देत हताश किंवा निराश होण्याची भावना दर्शवण्यासाठी 'कपाळाला हात लावणे' वापरतात.

19. 'तळपायाची आग मस्तकात जाणे' या वाक्प्रचाराचा योग्य पर्याय कोणता?

• अतिशय संताप किंवा राग येणे
• खूप ताप भरणे
• पाय भाजणे
• डोकेदुखी सुरू होणे

स्पष्टीकरण: 'तळपायाची आग मस्तकात जाणे' म्हणजे अनावर क्रोध किंवा प्रचंड राग येणे.

20. 'दाती तृण धरणे' या वाक्प्रचाराचा अचूक अर्थ ओळखा:

• दात घासणे
• गवत खाणे
• शरण येणे किंवा लाचारी पत्करणे
• उपाशी राहणे

स्पष्टीकरण: 'दाती तृण धरणे' म्हणजे पूर्णपणे लाचार होऊन शरण जाणे.

वर्ग ३ ते ७ स्पर्धा परीक्षा २१९

वाक्यात उपयोग - सराव प्रश्नमंजुषा

1. 'आभाळ फाटणे' या वाक्प्रचाराचा अचूक वाक्यात उपयोग असलेला पर्याय कोणता?

• आकाशात ढग दाटून आल्यामुळे आभाळ फाटल्यासारखे दिसू लागले.
• दुष्काळानंतर अचानक पूर आल्याने शेतकऱ्यावर जणू आभाळच फाटले.
• पतंग उंच उडाल्यामुळे तो आभाळ फाटल्यासारखा भासला.
• विमानाने आभाळ फाडून पुढे प्रवास केला.

स्पष्टीकरण: 'आभाळ फाटणे' म्हणजे चहूबाजूंनी एकदम मोठी संकटे येणे. दुष्काळानंतर पूर आल्याने शेतकरी सर्व संकटांत सापडला, त्यामुळे पर्याय B योग्य आहे.

2. 'पाणी सोडणे' (त्याग करणे) या अर्थाने योग्य वाक्यात उपयोग निवडा:

• माळ्याने झाडांना वेळेवर पाणी सोडले.
• दुष्काळात नदीचे पाणी सोडण्यात आले.
• देशसेवेसाठी त्याने आपल्या सर्व सुखांवर पाणी सोडले.
• तहानेने व्याकूळ झाल्यावर त्याने ग्लासभर पाणी सोडले.

स्पष्टीकरण: 'पाणी सोडणे' या वाक्प्रचाराचा लाक्षणिक अर्थ 'हक्क किंवा आशा सोडून देणे / त्याग करणे' असा होतो. देशसेवेसाठी सुखांचा त्याग करणे हा अचूक उपयोग आहे.

3. 'पायमल्ली करणे' या वाक्प्रचाराचा समर्पक वाक्यात उपयोग ओळखा:

• रस्त्यावरून चालताना अनेक फुलांची पायमल्ली झाली.
• शिस्तप्रिय मुख्याध्यापकांनी नियमांची पायमल्ली करणाऱ्यांवर कठोर कारवाई केली.
• शेतात काम करताना बैलांच्या पायाने गवत तुडवले गेले.
• डोंगरावर चढताना प्रवाशांनी पायवाट तुडवली.

स्पष्टीकरण: 'पायमल्ली करणे' म्हणजे नियम, हक्क किंवा मूल्यांचा अनादर करणे / तुडवणे. नियमांचे उल्लंघन करण्याच्या संदर्भात हा वाक्प्रचार योग्य बसतो.

4. "पोलिसांना पाहताच चोराने तेथून पळ काढला." या वाक्यातील अधोरेखित अर्थासाठी योग्य वाक्प्रचार कोणता?

• डोळे उघडणे
• धूम ठोकणे
• पाठ फिरवणे
• नांगी टाकणे

स्पष्टीकरण: वेगाने पळून जाणे यासाठी 'धूम ठोकणे' हा वाक्प्रचार वापरला जातो.

5. 'दाद न देणे' या वाक्प्रचाराचा अचूक उपयोग असणारे वाक्य कोणते?

• गायकाने सुंदर गाणे सादर करताच प्रेक्षकांनी जोरदार टाळ्या वाजवून दाद दिली.
• वारंवार विनंती करूनही अधिकाऱ्याने त्याच्या अर्जाला अजिबात दाद दिली नाही.
• परीक्षेत चांगले गुण मिळाल्याने शिक्षकांनी शाबासकीची दाद दिली.
• न्यायालयात त्याने स्वतःच्या बचावासाठी दाद मागितली.

स्पष्टीकरण: 'दाद न देणे' म्हणजे लक्ष न देणे किंवा प्रतिसाद न देणे. पर्याय B मध्ये दुर्लक्ष करण्याचा भाव अचूक व्यक्त झाला आहे.

6. 'नांगी टाकणे' या वाक्प्रचाराचा अचूक वाक्यात उपयोग कोणता?

• झाडावरून विंचू खाली पडताच त्याने नांगी टाकली.
• कठीण गणित समोर येताच हुशार विद्यार्थ्याने लगेच सोडवले.
• भारतीय सैन्याचा पराक्रम पाहून शत्रूने शेवटी नांगी टाकली.
• नदीत पोहताना मुलाने पाण्याच्या प्रवाहात नांगी टाकली.

स्पष्टीकरण: 'नांगी टाकणे' म्हणजे पूर्णपणे शरण येणे किंवा पराभव स्वीकारणे. शत्रूने हार पत्करली या अर्थाने पर्याय C बरोबर आहे.

7. 'तोंडाला कुलूप लावणे' या वाक्प्रचाराचा योग्य उपयोग ओळखा:

• घरात चोरी होऊ नये म्हणून त्याने दाराच्या तोंडाला कुलूप लावले.
• गुप्त बैठकीतील चर्चा बाहेर पडू नये म्हणून सर्वांनी तोंडाला कुलूप लावले.
• औषध कडू असल्यामुळे लहान मुलाने तोंड बंद ठेवले.
• भाषणात त्याने अनेक चांगल्या मुद्द्यांवर प्रकाश टाकला.

स्पष्टीकरण: 'तोंडाला कुलूप लावणे' म्हणजे गुप्तता पाळणे किंवा गप्प बसणे (काहीही न बोलणे).

8. 'डोळे उघडणे' (पश्चात्ताप होऊन खरी परिस्थिती समजणे) या अर्थाने योग्य वाक्य कोणते?

• सकाळी 6 वाजता गजर होताच राहुलचे डोळे उघडले.
• डोळ्यात कचरा गेल्यामुळे डॉक्टरांनी त्याचे डोळे उघडले.
• मित्राने केलेल्या विश्वासघातानंतर अखेर रमेशचे डोळे उघडले.
• अंधारातून उजेडात आल्यावर सर्वांचे डोळे उघडले.

स्पष्टीकरण: 'डोळे उघडणे' या वाक्प्रचाराचा अर्थ 'चूक लक्षात येणे किंवा भ्रम दूर होणे' असा होतो. फसवणूक झाल्यावर वास्तव समजणे हा योग्य उपयोग आहे.

9. 'कान भरणे' या वाक्प्रचाराचा वाक्यात योग्य उपयोग असलेला पर्याय निवडा:

• आंघोळ करताना त्याच्या कानात पाणी भरले.
• शेजाऱ्याने सासऱ्यांचे सुनेविरुद्ध कान भरल्यामुळे घरात वाद निर्माण झाला.
• संगीताच्या सुरांनी सर्वांचे कान भरून आले.
• शिक्षकांनी विद्यार्थ्यांना काळजीपूर्वक ऐकण्याचा सल्ला दिला.

स्पष्टीकरण: 'कान भरणे' म्हणजे एखाद्याविरुद्ध दुसऱ्याच्या मनात वाईट किंवा चुकीच्या गोष्टी सांगून पूर्वग्रह निर्माण करणे (चुगल्या करणे).

10. 'गळ्यातला ताईत होणे' या वाक्प्रचाराचा खालीलपैकी अचूक उपयोग कोणता?

• आजोबांनी नातवाच्या गळ्यात सोन्याचा ताईत बांधला.
• आपल्या मनमिळाऊ स्वभावामुळे सचिन संपूर्ण कार्यालयात सर्वांच्या गळ्यातला ताईत झाला.
• आजारी पडल्यामुळे त्याने गळ्यात ताईत अडकवला.
• बाजारातून त्याने शोभेचा ताईत खरेदी केला.

स्पष्टीकरण: 'गळ्यातला ताईत होणे' म्हणजे सर्वांचा अत्यंत लाडका किंवा अत्यंत प्रिय व्यक्ती होणे.

11. 'अन्नास जागणे' या वाक्प्रचाराचा योग्य उपयोग ओळखा:

• जेवण उशिरा मिळाल्यामुळे तो रात्री उशिरापर्यंत अन्नास जागला.
• संकटसमयी मदत करणाऱ्या मालकाच्या अन्नास जागून नोकराने प्रामाणिकपणे सेवा केली.
• स्वयंपाक चांगला न झाल्याने त्याने अन्नाचा त्याग केला.
• धान्याची नासाडी होऊ नये म्हणून त्याने अन्नाची काळजी घेतली.

स्पष्टीकरण: 'अन्नास जागणे' म्हणजे उपकारांची जाणीव ठेवणे व कृतज्ञ राहणे. मालकाच्या उपकारांची परतफेड प्रामाणिक सेवेने करणे हा अचूक संदर्भ आहे.

12. 'उंटावरून शेळ्या हाकणे' या वाक्प्रचाराचा सुसंगत वाक्यात उपयोग कोणता?

• वाळवंटात धनगर उंटावर बसून शेळ्या चारत होता.
• स्वतः प्रत्यक्ष काम न करता केवळ उंटावरून शेळ्या हाकणाऱ्या अधिकाऱ्यामुळे काम रखडले.
• सर्कशीमध्ये उंट आणि शेळी यांची छान कसरत दाखवली गेली.
• शेतात काम करण्यासाठी त्याने उंटाची मदत घेतली.

स्पष्टीकरण: 'उंटावरून शेळ्या हाकणे' म्हणजे स्वतः प्रत्यक्ष मेहनत न करता दुरूनच केवळ फुकटचे सल्ले किंवा हुकूम देणे.

13. 'जीवाचे रान करणे' या वाक्प्रचाराचा वाक्यात समर्पक उपयोग ओळखा:

• जंगलात फिरताना प्राण्यांचे जीवन धोक्यात आले.
• मुलाला डॉक्टर करण्यासाठी गरीब वडिलांनी शेतात जीवाचे रान केले.
• शिकार करण्यासाठी वाघ रानात फिरत होता.
• घराभोवती झाडे लावून त्याने सुंदर रान तयार केले.

स्पष्टीकरण: 'जीवाचे रान करणे' म्हणजे उद्दिष्ट साध्य करण्यासाठी पराकाष्ठेचे / अतिशय कठोर परिश्रम करणे.

14. 'अत्तराचे दिवे लावणे' या वाक्प्रचाराचा योग्य वाक्यात उपयोग निवडा:

• दिवाळीत घराघरांवर सुगंधी तेलाचे दिवे लावले गेले.
• अत्तराच्या दुकानात दिव्यांची रोषणाई केली होती.
• वडिलोपार्जित संपत्ती असतानाही त्याने अत्तराचे दिवे लावून सर्व धन उधळून टाकले.
• मंदिरात पुजाऱ्याने देवापुढे अत्तराचा दिवा पेटवला.

स्पष्टीकरण: 'अत्तराचे दिवे लावणे' म्हणजे अवास्तव किंवा बेसुमार उधळपट्टी करणे. संपत्ती उधळण्याच्या संदर्भातील पर्याय C अचूक आहे.

15. 'हात टेकणे' या वाक्प्रचाराचा योग्य वाक्यात उपयोग कोणता?

• चालून थकल्यावर आजोबांनी काठीवर हात टेकले.
• त्या हट्टी मुलाला समजावून शेवटी पालकांनीही हात टेकले.
• व्यायाम करताना त्याने जमिनीवर दोन्ही हात टेकले.
• टेबलवर हात टेकून तो अभ्यास करत बसला.

स्पष्टीकरण: 'हात टेकणे' म्हणजे निरुपाय होऊन नाईलाजाने प्रयत्न सोडून देणे / माघार घेणे.

16. 'पाचावर धारण बसणे' या वाक्प्रचाराचा समर्पक वाक्यात उपयोग ओळखा:

• समोर अचानक बिबट्या उभा ठाकलेला पाहून प्रवाशांची पाचावर धारण बसली.
• बाजारात धान्याचे पाच पोती आल्याने धान्याची आवक वाढली.
• पाच वाजता वर्गात सर्व मुले शांत बसली.
• संकटावर मात करून त्याने धैर्याने पाच पावले पुढे टाकली.

स्पष्टीकरण: 'पाचावर धारण बसणे' म्हणजे अतिशय भीती वाटणे किंवा प्रचंड भयभीत होणे. बिबट्या दिसल्यामुळे भीती वाटणे हा योग्य संदर्भ आहे.

17. 'कपाळमोक्ष होणे' या वाक्प्रचाराचा अचूक उपयोग कोणता?

• मंदिरामध्ये दर्शन घेताना भक्ताला मोक्ष मिळाला.
• टेकडीवरून पाय घसरून दरीत कोसळल्याने गिर्यारोहकाचा जागीच कपाळमोक्ष झाला.
• कपाळावर गंध लावल्याने त्याचे मन शांत झाले.
• परीक्षेत यश मिळाल्याने त्याचे नशीब उजळले.

स्पष्टीकरण: 'कपाळमोक्ष होणे' म्हणजे मस्तक फुटून किंवा भीषण अपघातात मरण पावणे.

18. 'तोंडात बोटे घालणे' या वाक्प्रचाराचा वाक्यात योग्य उपयोग कोणता?

• लहान बाळाने खेळताना चुकून तोंडात बोटे घातली.
• जेवण अतिशय तिखट झाल्यामुळे त्याने पाणी मागितले.
• अवघ्या 8 वर्षांच्या चिमुरडीचे शास्त्रीय गायन ऐकून श्रोत्यांनी तोंडात बोटे घातली.
• दंतवैद्याने तपासणी करताना रुग्णाच्या तोंडात बोटे ठेवली.

स्पष्टीकरण: 'तोंडात बोटे घालणे' म्हणजे आश्चर्यचकित होणे किंवा थक्क होणे. 8 वर्षांच्या मुलीचे गायन ऐकून थक्क होणे हा अचूक लाक्षणिक उपयोग आहे.

19. 'वाटाण्याच्या अक्षता लावणे' या वाक्प्रचाराचा समर्पक उपयोग ओळखा:

• लग्नसमारंभात अक्षता म्हणून तांदूळ आणि वाटाणे वापरले.
• मित्राने आर्थिक मदतीची याचना केली असता सावकाराने त्याला वाटाण्याच्या अक्षता लावल्या.
• शेतात वाटाण्याची पेरणी चांगल्या पद्धतीने केली.
• सणाच्या दिवशी देवाला अक्षता वाहण्यात आल्या.

स्पष्टीकरण: 'वाटाण्याच्या अक्षता लावणे' म्हणजे स्पष्ट शब्दांत नकार देणे किंवा विनंती धुडकावून लावणे.

20. 'घाम गाळणे' या वाक्प्रचाराचा अचूक वाक्यात उपयोग असलेला पर्याय कोणता?

• कडक उन्हाळ्यात चालल्यामुळे सर्वांच्या अंगातून घाम गळत होता.
• शेतकऱ्याने वर्षभर शेतात घाम गाळला, तेव्हा कुठे घरात चार दाणे आले.
• ताप आल्यामुळे रुग्णाला खूप घाम आला.
• गरम पाण्याने आंघोळ केल्याने त्याला घाम आला.

स्पष्टीकरण: 'घाम गाळणे' म्हणजे अत्यंत कठोर किंवा अपार शारीरिक कष्ट करणे. शेतकऱ्याच्या कष्टाचा संदर्भ येथे तंतोतंत जुळतो.

वर्ग ३ ते ७ वी सर्वस्पर्धा परीक्षा

📊 वर्ग 4 थी शिष्यवृत्ती परीक्षा : English (Rhyming Words) 📊

भाऊसाहेब सर एज्युकेशनल प्लॅटफॉर्म

तुमचे गुण: 0 / 20

1. Find the rhyming word for: 'Make' 1) Mack 2) Cake 3) Mock 4) Mark

स्पष्टीकरण: 'Make' आणि 'Cake' यांचा शेवटचा उच्चार (-ake) समान आहे, म्हणून ते rhyming words आहेत.

2. Choose the rhyming word for: 'Round' 1) Found 2) Road 3) Red 4) Read

स्पष्टीकरण: 'Round' चा यमक जुळणारा शब्द 'Found' (-ound) हा आहे.

3. Which word does NOT rhyme with: 'Sing'? 1) Ring 2) King 3) Wing 4) Song

स्पष्टीकरण: Ring, King, Wing हे 'Sing' शी यमक जुळवतात; परंतु 'Song' चा उच्चार वेगळा असल्याने तो rhyming word नाही.

4. Select the correct rhyming word for: 'Night' 1) Neat 2) Bright 3) Net 4) Note

स्पष्टीकरण: 'Night' आणि 'Bright' यांचा शेवटचा उच्चार (-ight) एकसारखा आहे.

5. Find the odd pair of rhyming words (चुकीची जोडी ओळखा): 1) Cat - Bat 2) Hop - Top 3) Come - Home 4) Tall - Ball

स्पष्टीकरण: 'Come' (कम) आणि 'Home' (होम) यांचे स्पेलिंग मिळतेजुळते असले तरी उच्चार भिन्न आहेत, त्यामुळे ही यमक जुळणारी जोडी नाही.

6. Choose the rhyming word for: 'Tree' 1) Free 2) Try 3) True 4) Tie

स्पष्टीकरण: 'Tree' (ट्री) शी यमक जुळणारा शब्द 'Free' (फ्री) असा आहे.

7. Find the rhyming word for: 'Cold' 1) Cool 2) Call 3) Bold 4) Cloud

स्पष्टीकरण: 'Cold' आणि 'Bold' यांचा शेवटचा नाद (-old) समान आहे.

8. Which of the following words rhymes with: 'Boat'? 1) Coat 2) Boot 3) Bat 4) Beet

स्पष्टीकरण: Boat - Coat हे योग्य Rhyming Words आहेत.

9. Select the word that rhymes with: 'Play' 1) Plea 2) Pluck 3) Clay 4) Ply

स्पष्टीकरण: 'Play' आणि 'Clay' यांचा शेवटचा स्वर-उच्चार (-ay) समान आहे.

10. Complete the rhyme: "The mouse ran up the ________" 1) Clock 2) Wall 3) Tree 4) Door

स्पष्टीकरण: 'Hickory Dickory Dock, The mouse ran up the clock' या कवितेतील 'Dock' आणि 'Clock' हे rhyming words आहेत.

11. Find the rhyming word for: 'Deep' 1) Dip 2) Sleep 3) Drop 4) Step

स्पष्टीकरण: 'Deep' आणि 'Sleep' चा शेवटचा ध्वनी (-eep) एकसारखा आहे.

12. Choose the correct rhyming pair: 1) Sun - Soon 2) Star - Far 3) Book - Back 4) Pen - Pan

स्पष्टीकरण: 'Star' आणि 'Far' यांचा उच्चार समान असल्याने ही योग्य rhyming pair आहे.

13. Which word does NOT rhyme with: 'Care'? 1) Share 2) Dare 3) Car 4) Bare

स्पष्टीकरण: 'Car' चा उच्चार 'कार' असा होतो, तर Care, Share, Dare यांचा उच्चार '-अर' असा होतो.

14. Find the rhyming word for: 'Cook' 1) Hook 2) Cake 3) Cock 4) Coke

स्पष्टीकरण: Cook - Hook (-ook) हे एकमेकांशी यमक जुळवणारे शब्द आहेत.

15. What is the rhyming word for: 'Blue'? 1) Blow 2) Blew 3) Glue 4) Bell

स्पष्टीकरण: 'Blue' शी यमक जुळणारा शब्द 'Glue' असा आहे (Blew चा उच्चार समान असला तरी Glue हा स्पष्ट rhyming word आहे).

16. Select the rhyming word for: 'Train' 1) Rain 2) Ran 3) Run 4) Tin

स्पष्टीकरण: Train - Rain (-ain) हे rhyming words आहेत.

17. Identify the word that rhymes with: 'Gold' 1) Glad 2) Good 3) Sold 4) God

स्पष्टीकरण: Gold - Sold (-old) हे यमक जुळणारे शब्द आहेत.

18. Which word does NOT rhyme with: 'Fine'? 1) Line 2) Mine 3) Nine 4) Fan

स्पष्टीकरण: Line, Mine आणि Nine हे Fine शी यमक जुळवतात; 'Fan' चा उच्चार वेगळा आहे.

19. Find the rhyming word for: 'Sweet' 1) Meet 2) Sweat 3) Set 4) Sit

स्पष्टीकरण: Sweet - Meet (-eet) चा शेवटचा उच्चार समान आहे.

20. Choose the rhyming word for: 'King' 1) Kin 2) Ring 3) Kind 4) Kite

स्पष्टीकरण: King - Ring (-ing) ही अचूक rhyming जोडी आहे.

परीक्षेचा निकाल