वर्ग 4 था /7 वा शिष्यवृत्ती परीक्षा सराव चाचणी 5

मराठी म्हणी व त्यांचे अर्थ - सराव चाचणी

काठिण्यपातळी: मध्यम ते कठीण | एकूण प्रश्न: 20 | प्रत्येक प्रश्नाचे योग्य उत्तर निवडून शेवटी सबमिट करा.

निकाल (Quiz Result)

1. 'उधारीचे पोते सव्वा हात रिते' या म्हणीचा अचूक अर्थ कोणता?

उधारीवर घेतलेला माल नेहमी चांगल्या दर्जाचा असतो

उधारीवर घेतलेल्या मालामध्ये नेहमी घट किंवा कमतरता येते

उधारी लवकर फेडली नाही तर व्याज वाढते

उधारी दिल्याने माणसाची पत वाढते

स्पष्टीकरण: 'उधारीचे पोते सव्वा हात रिते' म्हणजे उधारीवर घेतलेल्या मालाचे प्रमाण किंवा माप नेहमी अपेक्षेपेक्षा कमीच भरते.

2. 'कुंभार तसा घट, ..... तशी साठ' ही म्हण पूर्ण करण्यासाठी योग्य पर्याय निवडा:

सोनार

वळण

बोभाटा

साठा

स्पष्टीकरण: पूर्ण म्हण 'कुंभार तसा घट, वळण तशी साठ' अशी आहे. याचा अर्थ जशी संगती किंवा संस्कार असतील तसेच फळ किंवा स्वरूप मिळते.

3. 'खाईन तर तुपाशी, नाही तर उपाशी' या म्हणीचा योग्य अर्थ कोणता?

परिस्थितीनुसार जुळवून घेणे

अत्यंत हट्टी व टोकाची भूमिका घेणे

नेहमी पौष्टिक अन्नाचा आग्रह धरणे

गरिबीतही श्रीमंतीचा आव आणणे

स्पष्टीकरण: 'खाईन तर तुपाशी, नाही तर उपाशी' म्हणजे एकतर अत्यंत विलासी जीवन जगणे किंवा काहीच न मिळवता उपासमार सहन करणे (टोकाचा हट्ट धरणे).

4. 'अडला हरी गाढवाचे पाय धरी' या म्हणीशी समान आशय व्यक्त करणारी म्हण कोणती?

ताकापुरते रामायण

गरज सरो अन् वैद्य मरो

रात्र थोडी सोंगे फार

काखेत कळसा गावाला वळसा

स्पष्टीकरण: 'ताकापुरते रामायण' आणि 'अडला हरी गाढवाचे पाय धरी' या दोन्ही म्हणी आपले काम साध्य करून घेण्यासाठी खुशामत करण्याच्या प्रवृत्तीशी संबंधित आहेत.

5. 'गाढवाला गुळाची चव काय' या म्हणीचा सर्वात योग्य अर्थ निवडा:

गाढवाला गोड पदार्थ आवडत नाहीत

मूर्ख माणसाला चांगल्या वस्तूचे किंवा गुणांचे मोल कळत नाही

चांगल्या वस्तूंची किंमत नेहमी जास्त असते

अडाणी माणसाला शिकवणे सोपे नसते

स्पष्टीकरण: ज्या व्यक्तीकडे विवेक किंवा समज नसते, तिला एखाद्या दर्जेदार अथवा मौल्यवान गोष्टीचे महत्त्व समजत नाही.

6. 'शितावरून भाताची परीक्षा' या म्हणीचा नेमका अर्थ काय?

अन्नाची गुणवत्ता तपासून पाहणे

अल्पशा भागावरून संपूर्ण गोष्टीचे स्वरूप ओळखणे

छोट्या गोष्टींकडे दुर्लक्ष करणे

अनुभवाशिवाय कोणत्याही निष्कर्षावर येणे

स्पष्टीकरण: एका लहान नमुन्यावरून संपूर्ण समूहाचे किंवा वस्तूचे स्वरूप ओळखणे याला 'शितावरून भाताची परीक्षा' म्हणतात.

7. 'दगडापेक्षा वीट मऊ' या म्हणीचा अचूक अर्थ कोणता?

विटा दगडापेक्षा हलक्या असतात

मोठ्या संकटाच्या तुलनेत लहान संकट किंवा नुकसान कमी त्रासदायक वाटणे

कठीण प्रसंगातून सहज सुटका होणे

दोन वाईट गोष्टींमध्ये तुलना करता न येणे

स्पष्टीकरण: तीव्र त्रासापेक्षा किंवा नुकसानापेक्षा थोडे कमी त्रासदायक संकट सुसह्य वाटणे.

8. 'कावळ्याच्या शापाने गाय मरत नाही' या म्हणीचा अर्थ सांगा:

गायीला कावळ्याची भीती वाटत नाही

वाईट किंवा दुष्ट माणसांच्या नुसत्या बोलण्याने चांगल्या माणसाचे नुकसान होत नाही

दुर्बल व्यक्ती नेहमी दुसऱ्याला शाप देते

शाप आणि वरदान दोन्ही खोटे असतात

स्पष्टीकरण: क्षुद्र किंवा दुष्ट माणसाने मनात वाईट चिंतन केले अथवा अपशब्द काढले तरी सत्प्रवृत्त व्यक्तीचे काहीही बिघडत नाही.

9. 'कुत्र्याची शेपटी नळीत घातली तरी वाकडी ती वाकडीच' या म्हणीचा आशय काय?

मूळचा दुर्गुण किंवा स्वभाव कितीही प्रयत्न केले तरी बदलत नाही

काही प्राण्यांचे अवयव बदलता येत नाहीत

सतत प्रयत्न केल्यास स्वभाव बदलतो

जुन्या सवयी हळूहळू नाहीशा होतात

स्पष्टीकरण: मुळात असलेला वाईट स्वभाव अथवा अंगभूत दुर्गुण सुधारण्याचे कितीही उपाय केले तरी तो बदलत नाही.

10. 'जशी देणावळ तशी .....' ही म्हण पूर्ण करा:

धुणावळ

मजुरी

काम

राबणूक

स्पष्टीकरण: पूर्ण म्हण 'जशी देणावळ तशी धुणावळ' अशी आहे. याचा अर्थ मोबदला जसा मिळेल तसेच कामाचा दर्जा किंवा कामाचे प्रमाण राहील.

11. 'आंधळा मागतो एक डोळा आणि देव देतो दोन डोळे' या म्हणीचा अर्थ कोणता?

देवाकडे जे मागितले ते मिळत नाही

अपेक्षेपेक्षा कितीतरी पटीने अधिक लाभ होणे

न मागताच सर्व काही मिळणे

कष्टाशिवाय मोठे यश मिळणे

स्पष्टीकरण: व्यक्तीला जेवढी अपेक्षा असते त्यापेक्षा खूप अधिक किंवा अनपेक्षित मोठा फायदा मिळणे.

12. 'उथळ पाण्याला खळखळाट फार' या म्हणीचा योग्य आशय निवडा:

कमी पाणी असलेल्या नदीत आवाज जास्त येतो

ज्याच्याकडे ज्ञान किंवा कर्तृत्व कमी असते, तोच जास्त बढाया मारतो

हुशार माणसे नेहमी शांत असतात

बडबड करणाऱ्या माणसाकडे खूप ज्ञान असते

स्पष्टीकरण: अल्पज्ञानी किंवा कमी लायकी असलेला माणूस स्वतःच्या ज्ञानाचा आणि मोठेपणाचा जास्त देखावा करतो.

13. 'दिव्याखाली अंधार' या म्हणीचा अचूक अर्थ कोणता?

दिव्याच्या तळभागात प्रकाश नसतो

मोठ्या माणसांच्या किंवा गुणवानांच्या जवळच काही उणिवा किंवा दोष असणे

अज्ञानात जगणे

चांगल्या कामात सतत अडथळे येणे

स्पष्टीकरण: ज्याप्रमाणे दिव्याच्या सभोवती प्रकाश असतो पण त्याच्या पायाशी अंधार असतो, तसेच प्रतिष्ठित किंवा ज्ञानी व्यक्तीच्या निकटच्या लोकांमध्ये दुर्गुण असणे.

14. 'अंगाला नाही मास आणि निंघोडेला .....' ही म्हण पूर्ण करा:

घास

तास

फास

वास

स्पष्टीकरण: पूर्ण म्हण 'अंगाला नाही मास आणि निंघोडेला फास' (काही ठिकाणी 'शिंकोळ्याला फास' असेही म्हटले जाते) अशी आहे. स्वतःची क्षमता नसताना विनाकारण मोठेपणाचा आव आणणे असा याचा अर्थ होतो.

15. 'उंटावरून शेळ्या हाकणे' या म्हणीचा अर्थ सांगा:

स्वतः काही कष्ट न करता केवळ बसून दुसऱ्यांना फुकटचे सल्ले व हुकूम देणे

एकाच वेळी दोन वेगवेगळी जनावरे पाळणे

उंच जागेवरून प्राण्यांवर नजर ठेवणे

अशक्य वाटणारे काम सहज पूर्ण करणे

स्पष्टीकरण: कामाच्या जागी प्रत्यक्ष अंगमेहनत न करता दूर राहून केवळ दुसऱ्यांवर हुकूमत गाजवणे किंवा सल्ले देणे.

16. 'कोळसा उगाळावा तितका काळाच' या म्हणीचा योग्य अर्थ कोणता?

कोळशाचा रंग कधीच पांढरा होत नाही

वाईट गोष्टीची किंवा दुर्गुणांची जितकी छाननी करावी तितके अधिकच दोष बाहेर पडतात

जुन्या चुका पुन्हा पुन्हा उकरून काढणे

वाईट संगतीमुळे प्रतिष्ठा धुळीस मिळणे

स्पष्टीकरण: वाईट व्यक्ती किंवा दुष्कृत्यांची जितकी चौकशी किंवा चर्चा करावी, तितकी त्यात आणखी वाईट माहिती समोर येते.

17. 'रात्र थोडी सोंगे फार' या म्हणीचा आशय खालीलपैकी कोणता?

रात्रीच्या वेळी नाटकामध्ये अनेक सोंगे असतात

वेळ किंवा साधनसामग्री अत्यंत कमी असणे आणि करायची कामे खूप जास्त असणे

आळसामुळे कोणतेही काम वेळेवर पूर्ण न होणे

एकाच वेळी अनेक कामे हाती घेऊन फसगत होणे

स्पष्टीकरण: वेळ किंवा अवधी अत्यंत अपुरा असताना कामांचा डोंगर समोर उभा असणे.

18. 'नावडतीचे मीठ अळणी' या म्हणीचा अचूक अर्थ कोणता?

नावडत्या माणसाने जेवणात मीठ कमी टाकणे

ज्या व्यक्तीविषयी मनात आकस असतो, तिने केलेली चांगली गोष्टसुद्धा वाईट वाटते

जेवणात मीठ नसल्यास चव लागत नाही

न आवडणाऱ्या व्यक्तीला भेटणे टाळणे

स्पष्टीकरण: ज्या माणसाविषयी आपल्या मनात पूर्वग्रह किंवा तिरस्कार असतो, त्याचे कितीही चांगले वर्तन असले तरी त्यात दोषच दिसतात.

19. 'पळसाला पाने .....' ही म्हण पूर्ण करा:

दोन

तीनच

चार

पाच

स्पष्टीकरण: पूर्ण म्हण 'पळसाला पाने तीनच' अशी आहे. याचा अर्थ कुठेही गेले तरी सर्वत्र परिस्थिती सारखीच असणे.

20. 'घरोघरी मातीच्याच चुली' या म्हणीचा नेमका अर्थ काय?

पूर्वी सर्व घरांमध्ये मातीची चूल असायची

सर्वत्र किंवा प्रत्येक कुटुंबामध्ये कमी-अधिक प्रमाणात सारखीच परिस्थिती किंवा अडचणी असतात

गरिबी सगळीकडे सारखीच असते

मातीची चूल जास्त टिकत नाही

स्पष्टीकरण: वरवर कितीही भिन्नता दिसली तरी आंतरिक कौटुंबिक अडचणी, स्वभावदोष व परिस्थिती सर्वत्र सारखीच असते.