मानस शास्त्र

 बालमानस शास्त्र व विकास या वर आधारित प्रश्न सोडवा त्या साठी खालील  लिंक वर कीलक करा 

https://wayground.com/embed/quiz/6a0e923ba0b32abf15e1322f

 बाल मानसशास्त्र प्रश्न व त्याचे स्वरूप खालील प्रमाणे आहे 

1. प्राथमिक स्तरावरील शिक्षणासाठी खालीलपैकी कोणती पद्धत सर्वात प्रभावी आहे?

व्याख्यान पद्धती

पाठांतर पद्धती

खेळ आणि कृती पद्धती

पाठ्यपुस्तक वाचन

उत्तर आहे __खेळ आणि कृती

2. सहा ते अकरा वयोगटातील बालकांचे मुख्य वैशिष्ट्य कोणते?

मुले स्वावलंबी असतात

मुले नैसर्गिक रित्या शिकण्यास उत्सुक आणि सक्रिय असतात.

मुलांची विचार प्रक्रिया पूर्णपणे प्रोडासारखी असते.

मुलांना शिक्षकाची गरज नसते.

उत्तर आहे मुले नैसर्गिक रित्या शिकण्यास उत्सुक आणि सक्रिय असतात.

3. बालक हा शिक्षणाचा केंद्रबिंदू असावा अशी कोणी मांडले आहे

निसर्गवादी

आदर्शवादी

वास्तववादी

वरील सर्व

उत्तर आहे निसर्गवादी

प्राथमिक शाळेत विद्यार्थ्यांना एखादी गोष्ट शिकवताना शिक्षकांनी कशाचा वापर सर्वाधिक करावा.

अमूर्त संकल्पना

मूर्त वस्तू आणि शैक्षणिक साधने

केवळ शाब्दिक वर्णन

मोठी पुस्तके

उत्तर आहे मूर्त वस्तू आणि शैक्षणिक साधने

5. मुलाच्या सामाजिकीकरणाची पहिली महत्त्वाची संस्था कोणती.

शाळा

कुटुंब

मित्र मंडळ

समाज

उत्तर आहे कुटुंब

बाल मानसशास्त्र आणि उपपत्ती

शैक्षणिक व मानसशास्त्रीय उपपत्ती (Learning Theories)

1. प्रयत्न-प्रमाद उपपत्ती (Trial and Error Theory) थॉर्नडाईक (Thorndike)

• मांजरावरील प्रयोग.
• सराव, सज्जता आणि परिणामाचे नियम.

स्पष्टीकरण (Explanation)

प्राणी किंवा मानव चुका करत करत आणि त्या सुधारत नवीन गोष्टी शिकतो, हे या उपपत्तीत सांगितले आहे.

2. अभिजात अभिसंधान उपपत्ती (Classical Conditioning) इव्हान पाव्हलॉव्ह (Ivan Pavlov)

• कुत्र्यावरील प्रयोग (लाळ गळणे).
• कृत्रिम उद्दीपक आणि नैसर्गिक प्रतिसाद.

स्पष्टीकरण (Explanation)

स्वाभाविक उद्दीपकाला मिळणारा प्रतिसाद कृत्रिम उद्दीपकाशी जोडून शिक्षण घडवून आणणे.

3. साधक अभिसंधान उपपत्ती (Operant Conditioning) बी. एफ. स्किनर (B. F. Skinner)

• उंदरावरील प्रयोग (स्किनर बॉक्स).
• प्रबलीकरण (Reinforcement) संकल्पना.

स्पष्टीकरण (Explanation)

वर्तनाला योग्य बक्षीस किंवा प्रबलीकरण मिळाल्यास ते वर्तन दृढ होते.

4. मर्मदृष्टीमूलक उपपत्ती (Insightful Learning) कोहलर (Kohler)

• 'सुलतान' नावाच्या चिपांझीवरील प्रयोग.
• समस्येचे संपूर्ण आकलन आणि अचानक सुचलेला मार्ग.

स्पष्टीकरण (Explanation)

शिक्षणात केवळ अंधानुकरण नसून परिस्थितीचा समतोल विचार करून अचानक मर्म समजणे महत्त्वाचे असते.

5. सामाजिक अध्ययन उपपत्ती (Social Learning Theory) अल्बर्ट बांडुला (Albert Bandura)

• बोबो डॉल प्रयोग.
• निरीक्षण आणि अनुकरण याद्वारे शिक्षण.

स्पष्टीकरण (Explanation)

व्यक्ति समाजातील इतर घटकांचे निरीक्षण करून आणि त्यांच्या वर्तनाचे अनुकरण करून शिकत असते.

6. बोधात्मक विकास उपपत्ती (Cognitive Development) जीन पियाजे (Jean Piaget)

• बालकांच्या बुद्धीचा विकास ४ टप्प्यांत होतो.
• आत्मसातकरण (Assimilation) आणि समायोजन (Accommodation).

स्पष्टीकरण (Explanation)

वय वाढेल तशी मुलांची विचार करण्याची आणि आकलन करण्याची क्षमता बदलत जाते.

7. मानवतावादी उपपत्ती (Humanistic Theory) कार्ल रॉजर्स (Carl Rogers)

• छात्र-केंद्रीत शिक्षण (Learner-centered education).
• स्व-संकल्पना आणि आत्म-वास्तविकीकरण.

स्पष्टीकरण (Explanation)

विद्यार्थ्यांच्या भावना, गरजा आणि स्वयंप्रेरणेला शिक्षणात सर्वोच्च स्थान असावे.

8. क्षेत्रीय उपपत्ती (Field Theory) कुर्ट लेविन (Kurt Lewin)

• जीवन अवकाश (Life Space) संकल्पना.
• वर्तनावर सभोवतालच्या वातावरणाचा प्रभाव.

स्पष्टीकरण (Explanation)

मानवी वर्तन हे व्यक्ती आणि तिचे तात्कालिक वातावरण यांच्यातील आंतरक्रियेचा परिणाम असते.

9. श्रेणीबद्ध अध्ययन उपपत्ती (Hierarchical Learning) रॉबर्ट गॅने (Robert Gagne)

• शिक्षणाचे ८ चढते टप्पे.
• शाब्दिक साखळीपासून समस्या निराकरणापर्यंत प्रवास.

स्पष्टीकरण (Explanation)

शिक्षण सोप्या कडून अवघडा कडे एका विशिष्ट क्रमाने होत जाते.

10. अर्थपूर्ण शाब्दिक ग्रहण उपपत्ती (Meaningful Verbal Learning) डेव्हिड आसुबेल (David Ausubel)

• पूर्वज्ञानाची नवीन ज्ञानाशी सांगड.
• अॅडव्हान्स ऑर्गनायझर (Advance Organizers).

स्पष्टीकरण (Explanation)

नवीन माहिती जेव्हा जुन्या माहितीशी अर्थपूर्ण रीतीने जोडली जाते, तेव्हाच खरे शिक्षण होते.

11. कृतीद्वारे अध्ययन उपपत्ती (Learning by Doing) जॉन डुई (John Dewey)

• अनुभवाचे महत्त्व.
• विद्यार्थी स्वतः कृती करून शिकतो.

स्पष्टीकरण (Explanation)

केवळ घोकंपट्टी न करता प्रत्यक्ष प्रयोगातून आणि अनुभवातून ज्ञान मिळवणे.

12. संबोध संपादन उपपत्ती (Concept Attainment Model) जेरोम ब्रुनर (Jerome Bruner)

• बुद्धीला आणि शोधवृत्तीला चालना.
• अध्ययन संरचना स्पष्ट करणे.

स्पष्टीकरण (Explanation)

विद्यार्थ्यांमध्ये विचार करण्याची क्षमता विकसित करून संबोध (Concepts) स्पष्ट करणे.

13. प्रयुक्त संपादन उपपत्ती (Project Method) डॉ. किलपॅट्रिक (Dr. Kilpatrick)

• अध्ययनातून कृती सिद्ध करणे.
• पद्धत सामाजिक आणि लोकशाही मूल्यांवर आधारित.

स्पष्टीकरण (Explanation)

एखादी समस्या प्रत्यक्ष प्रकल्पाच्या (Project) माध्यमातून सोडवण्यास शिकवणे.

14. सामाजिक विचारधात्मक उपपत्ती (Social Constructivism) लेव्ह व्यगोत्स्की (Lev Vygotsky)

• सामाजिक आंतरक्रियांचे महत्त्व.
• संस्कृती आणि भाषेचा शिक्षणावर प्रभाव.

स्पष्टीकरण (Explanation)

मूल हे समाजातील ज्येष्ठ आणि मित्रांच्या सहवासात संवाद साधून स्वतःचे ज्ञान तयार करते.

15. माहिती प्रक्रियन उपपत्ती (Information Processing Theory) डोनाल्ड नॉरमन (Donald Norman)

• मानवी मन संगणकाप्रमाणे माहिती साठवते.
• माहिती मिळेपर्यंत आणि त्यावर प्रक्रिया होईपर्यंतचे टप्पे.

स्पष्टीकरण (Explanation)

बाह्य जगाकडून आलेली माहिती मेंदूमध्ये कशी साठवली जाते, त्यावर कशी प्रक्रिया होते आणि ती कशी आठवली जाते याचे विश्लेषण.

विषय इंग्रजी गटात न बसणारा शब्द 435

English: Odd Man Out (गटात न बसणारा शब्द) – 20 Questions

समानार्थी म्हणी 433

मराठी व्याकरण: समानार्थी म्हणी (चुकीची जोडी ओळखा)

मराठी समानार्थी म्हणी

                     समानार्थी मराठी म्हणींचा संग्रह

अ.क्र.	म्हण १	म्हण २ (समानार्थी/मिळताजुळता अर्थ)
१	अति तेथे माती	अति शहाणा त्याचा बैल रिकामा
२	असतील शिते तर जमतील भुते	कामापुरता मामा, ताकापुरती आजी
३	अंथरूण पाहून पाय पसरावे	आपली ऐपत ओळखून वागावे
४	इकडे आड तिकडे विहीर	दोन्हीकडून अडचणीत सापडणे
५	करावे तसे भरावे	पेरावे तसे उगवते
६	कर नाही त्याला डर कशाला?	शुद्ध बीजापोटी फळे रसाळ गोमटी
७	खाई त्याला खवखवे	चोराच्या मनात चांदणे
८	खान तशी माती	बाप तसा बेटा
९	गर्वाचे घर खाली	शक्तीपेक्षा युक्ती श्रेष्ठ
१०	घरोघरी मातीच्या चुली	पळसाला पाने तीनच
११	चोराच्या उलट्या बोंबा	उलटा चोर कोतवालाला दंडावे
१२	झाकली मूठ सव्वा लाखाची	मौन सर्वार्थ साधनम्
१३	दूरून डोंगर साजरे	लांबून डोंगर देखणे
१४	दुष्काळात तेरावा महिना	घरचे झाले थोडे अन् व्याह्याने धाडले घोडे
१५	नाव मोठे लक्षण खोटे	भपका मोठा पण प्रत्यक्षात शून्य
१६	पी हळद अन् हो गोरी	उतावळा नवरा गुडघ्याला बाशिंग
१७	बळी तो कान पिळी	ज्याची काठी त्याची म्हैस
१८	बुडत्याला काठीचा आधार	आंधळ्याला काठीचा आधार
१९	बाप तसा बेटा, कुंभार तसा लोटा	खान तशी माती
२०	भित्या पाठी ब्रह्मराक्षस	संकटकाळी बुद्धी भ्रष्ट होणे
२१	मऊ सापडले म्हणून कोपराने खणू नये	चांगुलपणाचा गैरफायदा घेऊ नये
२२	रात्र थोडी सोंगे फार	कामाचा डोंगर आणि वेळ कमी
२३	लेकी बोले सुने लागे	कुऱ्हाडीचा दांडा गोतास काळ
२४	शितावरून भाताची परीक्षा	थोड्यावरून सर्वांची खात्री पटणे
२५	शेळी जाते जीवानी आणि खाणारा म्हणतो वाटणी	कुणाचे नुकसान तर कुणाचा फायदा
२६	हातच्या कंकणाला आरसा कशाला?	प्रत्यक्ष पुराव्याची गरज नसते
२७	आयजीच्या जिवावर बाईजी उदार	दुसऱ्याच्या पैशावर चैन करणे
२८	उथळ पाण्याला खळखळाट फार	ज्याला कमी येते तोच जास्त बडबड करतो
२९	एका हाताने टाळी वाजत नाही	भांडण एका बाजूने नसते
३०	कष्टाचे फळ गोड असते	केल्याने होत आहे रे, आधी केलेची पाहिजे
३१	काखेत कळसा गावाला वळसा	वस्तू जवळ असून शोधणे
३२	कुत्र्याचे शेपूट नळीत घातले तरी वाकडेच	स्वभाव बदलत नाही
३३	कोल्हा काकडीला राजी	हलक्या दर्जाची माणसे छोट्या गोष्टींना भाळतात
३४	गरज सरे आणि वैद्य मरे	काम झाले की विसरणे
३५	चार दिवस सासूचे, चार दिवस सुनेचे	प्रत्येकाची वेळ येते
३६	जशास तसे	ईटाचा जवाब दगडाने देणे
३७	जळत घर भाड्याने देणे	नुकसान होत असताना फायदा पाहणे
३८	जित्याची खोड मेल्याशिवाय जात नाही	स्वभाव कधीही बदलत नाही
३९	ज्या गावच्या बोरी त्याच गावच्या बाभळी	एकाच ठिकाणची माणसे एकमेकांना ओळखतात
४०	डोकं नाही पण टोपीची हौस	कुवत नसताना मोठेपण मिरवणे
४१	डोंगर पोखरून उंदीर काढणे	कष्ट जास्त आणि फळ कमी
४२	तहान लागल्यावर विहीर खणणे	संकट आल्यावर उपाय शोधणे
४३	दगडापेक्षा वीट मऊ	मोठ्या संकटापेक्षा छोटे संकट बरे
४४	दोघांचे भांडण तिसऱ्याचा लाभ	भांडणात तिसऱ्याचा फायदा होणे
४५	न करत्याचा वार शनिवार	काम न करणाऱ्याच्या अनेक सबबी
४६	नळी फुंकली सोनारे, इकडून तिकडे गेले वारे	उपदेशाचा उपयोग न होणे
४७	नावडतीचे मीठ अळणी	दोष काढणाऱ्याला काहीच आवडत नाही
४८	पदरी पडले पवित्र झाले	स्वीकार करणे भाग आहे
४९	पाचही बोटे सारखी नसतात	माणसे सारख्या स्वभावाची नसतात
५०	पालथ्या घड्यावर पाणी	केलेला उपदेश वाया जाणे
५१	पुढच्यास ठेच मागचा शहाणा	दुसऱ्याच्या चुकीवरून शिकणे
५२	प्रयत्नांती परमेश्वर	जिद्दीने यश मिळवणे
५३	बडा घर पोकळ वासा	बाहेरून श्रीमंती पण आतून गरीबी
५४	बैल गेला अन झोपा केला	वेळ निघून गेल्यावर सावध होणे
५५	मरणाने वैर मिटते	मृत्यू सर्व भांडणे संपवतो
५६	मरावे परी कीर्तीरूपे उरावे	चांगल्या कर्माने नाव राहते
५७	मानला तर देव नाहीतर दगड	श्रद्धेवर सर्व अवलंबून आहे
५८	मुखी राम हाती सुरी	वरून चांगले आतून वाईट
५९	मुंगी होऊन साखर खावी	नम्रतेने फायदा मिळतो
६०	मुलाचे पाय पाळण्यात दिसतात	भविष्यातील कर्तृत्व लहानपणी समजते
६१	येरे माझ्या मागल्या	पुन्हा पुन्हा तीच चूक करणे
६२	रिकामा नाव्ही भिंतीला तुंबड्या लावी	वेळ घालवण्यासाठी निरर्थक कामे करणे
६३	रोग एक आणि औषध दुसरे	चुकीचा उपाय करणे
६४	लंकेत सोन्याच्या विटा	दुसऱ्याच्या संपत्तीचा उपयोग नसणे
६५	लाथ मारीन तिथे पाणी काढीन	कष्टाने काहीही साध्य करणे
६६	लहान तोंड मोठा घास	वयापेक्षा जास्त बोलणे
६७	वड्याचे तेल वांग्यावर	एकाचा राग दुसऱ्यावर काढणे
६८	वासरात लंगडी गाय शहाणी	अडाणी लोकांत थोडे ज्ञान असलेला शहाणा ठरतो
६९	विंचवाचे बिऱ्हाड पाठीवर	गरजेच्या वस्तू जवळ बाळगणे
७०	विनाशकाले विपरीत बुद्धी	वाईट वेळ आली की बुद्धी काम करत नाही
७१	सुंठीवाचून खोकला जाणे	विनासायास अडचण दूर होणे
७२	स्वतः मेल्याशिवाय स्वर्ग दिसत नाही	अनुभव घेतल्याशिवाय ज्ञान मिळत नाही
७३	हत्ती गेला अन शेपूट राहिले	मोठे काम झाले थोडे उरले
७४	हपापाचा माल गपापा	फुकटचे धन लवकर संपते
७५	हात फिरे तिथे लक्ष्मी वसे	कष्ट करणाऱ्याच्या घरी संपत्ती येते
७६	हळद लागणे	लग्न ठरून होणे
७७	ओळखीचा चोर जीवे न सोडी	माहिती असलेल्या माणसाकडून धोका जास्त
७८	थेंबे थेंबे तळे साचे	थोड्या साठवण्याने मोठे काम होते
७९	शहाण्याला शब्दाचा मार	हुशार माणसाला इशारा पुरेसा असतो
८०	आग रामेश्वरी बंब सोमेश्वरी	समस्या एका ठिकाणी उपाय दुसरीकडे
८१	आळस हा माणसाचा शत्रू	काम न करणे घातक असते
८२	उचलली जीभ लावली टाळ्याला	विचार न करता बोलणे
८३	उधळ्या बापाचा पोर उधळ्या	वडिलांचे गुण मुलात येणे
८४	एका माळेचे मणी	सर्वजण सारखेच असणे
८५	कडू कारले तुपात तळले तरी कडूच	स्वभाव कधीही बदलत नाही
८६	कामापुरता मामा	स्वार्थासाठी गोड बोलणे
८७	कुऱ्हाडीचा दांडा गोतास काळ	आपल्याच माणसाचे नुकसान करणे
८८	खिशात नाही आणा अन बाजीराव म्हणा	ऐपत नसताना मोठेपण मिरवणे
८९	गरजवंताला अक्कल नसते	गरजेच्या वेळी स्वाभिमान नसतो
९०	घरचे झाले थोडे अन् व्याह्याने धाडले घोडे	संकट आधीच असताना भर पडणे
९१	घोडं मैदान जवळ असणे	परीक्षेची वेळ जवळ येणे
९२	चोरावर मोर	एकापेक्षा एक वरचढ असणे
९३	जळत घर भाड्याने देणे	वाईट परिस्थितीत फायदा पाहणे
९४	डोळ्यात तेल घालून पाहणे	अत्यंत सावध राहणे
९५	नाव मोठे लक्षण खोटे	दिखावा मोठा पण तथ्य नाही
९६	पाण्याचे पाण्याचे पाणी	सर्व काही व्यर्थ जाणे
९७	बारा गावचे पाणी पिणे	खूप अनुभव असणे
९८	लेकी बोले सुने लागे	दुसऱ्याला उद्देशून बोलणे
९९	शिताफीने निसटणे	शहाणपणाने बाहेर पडणे
१००	हिऱ्याची परीक्षा हिऱ्यानेच	योग्य माणसाची किंमत तज्ज्ञच जाणतो